Mike Portnoy interview (excerpt)

I also have some questions not related to Transatlantic. For example, your tour schedule looks almost ridiculously intense, with a tour supporting Iron Maiden coming up and right after that a tour with Avenged Sevenfold. How do you try to combine that with being a father and a husband?

That’s the hardest thing about working in the music industry: balancing your professional career with your personal life. Fortunately, at Dream Theater, it’s not so difficult because we all have families now. So we welcome our families at any time, including on tour, so we can manage that. It becomes a different story with Avenged Sevenfold, for example: they are a lot younger and don’t have children yet. I don’t think I could tour full-time with a band like that. But fortunately my wife is very understanding, even though it’s hard to be away from home as often as I am. But she also understands that it’s good for my career and therefore good for them, because it provides income and provisions. In fact, it was precisely my wife who recommended that I join the Avenged Sevenfold tour when I could have been sitting at home during that time! She said it was a good opportunity to play for new audiences and reach new people, and that I should do it.

Was it very difficult to start recording their new album after the death of Avenged Sevenfold’s drummer?

Yes, it was very difficult of course. We were obviously devastated by his death, and for the rest of the band it was also difficult to suddenly play with a different drummer, even though they had known each other since elementary school. They lost not only a drummer, but also a family member, so for them it was very difficult. And for me too: I had to be very careful and consider them. It was not the same as when I provide session drums on an OSI album or a Neal Morse album: it was a delicate matter. And they didn’t want me to put my stamp on the drum sound, they wanted me to bring his drum parts to life. So that was my priority. And sometimes the other band members did say: now just do your thing too, and then I did that, but that wasn’t the most important thing.

I don’t know if Avenged Sevenfold is very popular in Holland, but in America they are very big. There they play for a much younger, mainstream audience. That must be different from my tours with other bands, where there are always a lot of Dream Theater fans in the audience. That is much less with Avenged Sevenfold, it is more of a mainstream audience.

The death of James Sullivan is of course not the only tragic death in the metal scene in recent times, but of course also the death of Ronnie James Dio, for whom you even built in an impromptu jam session during an earlier Transatlantic gig. What is your most remarkable memory of him?

Well, it’s been said hundreds of times over the past few weeks, by pretty much everyone, but it’s just really true: Ronnie was one of the most honest, genuinely kind persons within the metal scene. And I did think about that, that often only after someone’s death is it recognized what a kind person someone was. That does make me a little sad, that people don’t normally readily say such kind things about someone while that person is still alive. And there are plenty of people within the industry who are just genuinely kind and honest. But back to Dio: he was really nice. The few times Dream Theater played with him, he always came into the dressing room beforehand to say hello to everybody. Not every artist does that. And of course his talent and his legacy are beyond question.

You indicated earlier that with Dream Theater you would only want to open for three bands. Iron Maiden was one of them, and the other two?

Rush and Metallica. Those are two great bands that have been incredibly influential. We have fortunately toured with many other great bands: with Yes, Deep Purple and now Iron Maiden, but not with those two yet. So we’re waiting for a call!

I have a few closing questions. One has to do with the fact that you are so often criticized for being so technical, so the emotional aspect is lost. A criticism I personally find quite strange, especially considering the intensely personal lyrics on the new album. Isn’t it difficult for you to expose yourself in that way, like in The Best Of Times?

That’s actually two questions in one. Regarding your question about the criticism, I would say: those people obviously aren’t listening to the right songs of ours. Of course there are songs that are heartbreakingly technical, but we also have very subdued, emotional songs. Your second question, about the personal lyrics: I’ve always liked writing lyrics about things in my life that concern me. It’s therapeutic for me. I mean, I’ve written songs about my alcohol problems and fighting them, I’ve written a song about my father who died, about my mother who died, I write about my children in Goodnight Kiss and about other family members in Honor Thy Father. I have no problem putting that on paper. It works therapeutically for me to get it out of my system that way.

So does that include when you will play the full AA saga live?

Yes, I think so. I’ve been working on it for ten years now and it was always the idea to play the saga in its entirety live. But the right opportunity hasn’t presented itself yet.

Isn’t that strange too, do you think? You basically stand in the “spotlight” for an hour then, and the circle is finally closed....

Well, I’m not completely in the spotlight. Of course it’s my lyrics, but of course the music is from Dream Theater as a whole. On top of that, it’s also a concept album, only spread over several albums. So it also makes perfect sense to play it in its entirety, because it needs to be told from beginning to end. So I actually don’t think it would be strange, but rather very natural.

Ik heb ook nog wat vragen die niet gerelateerd zijn aan Transatlantic. Zo ziet je tourschema er bijvoorbeeld haast belachelijk intens uit, met een tour in het voorprogramma van Iron Maiden in het verschiet en direct daarna een tour met Avenged Sevenfold. Hoe probeer je dat te combineren met je vader- en echtgenootschap?

Dat is het moeilijkste aan het werken in de muziekindustrie: het zoeken van een balans tussen je professionele carrière en je persoonlijke leven. Gelukkig is het bij Dream Theater niet zo moeilijk, omdat we allemaal inmiddels gezinnen hebben. We verwelkomen onze familie dan ook op ieder moment, ook tijdens de tour, dus dat kunnen we wel regelen. Het wordt een ander verhaal bij bijvoorbeeld Avenged Sevenfold: die zijn nog een stuk jonger en hebben nog geen kinderen. Ik denk dat ik niet fulltime zou kunnen touren met zo’n band. Maar gelukkig is mijn vrouw erg begripvol, ook al is het moeilijk om zo vaak van huis te zijn als ik ben. Maar ze begrijpt ook dat het goed is voor mijn carrière en dus ook goed voor hun, omdat het voor inkomen en voorzieningen zorgt. Het was in feite juist mijn vrouw die mij aanraadde om mee te gaan met de Avenged Sevenfold-tour, terwijl ik in die tijd ook thuis had kunnen zitten! Ze zei dat het een goede kans was om voor een nieuw publiek te spelen en nieuwe mensen te bereiken, en dat ik het moest doen.

Was het erg moeilijk om na de dood van de drummer van Avenged Sevenfold te beginnen met de opnames van hun nieuwe album?

Ja, dat was heel moeilijk natuurlijk. We waren natuurlijk kapot van zijn dood, en voor de rest van de band was het ook moeilijk om ineens met een andere drummer te spelen, terwijl ze elkaar al vanaf de basisschool konden. Ze verloren niet alleen een drummer, maar ook een familielid, dus voor hun was het heel moeilijk. En voor mij ook: ik moest heel voorzichtig zijn en rekening met hun houden. Het was niet hetzelfde als wanneer ik sessiedrums verzorg op een OSI-album of een Neal Morse-album: het was een delicate aangelegenheid. En zij wilden niet dat ik mijn stempel op het drumgeluid zou drukken, maar dat ik zijn drumpartijen tot leven zou brengen. Dus dat had mijn prioriteit. En soms zeiden de andere bandleden wel: doe nu ook gewoon jouw ding, en dan deed ik dat, maar dat was niet het belangrijkste.

Ik weet niet of Avenged Sevenfold in Nederland erg populair is, maar in Amerika zijn ze erg groot. Daar spelen ze voor een veel jonger, mainstream publiek. Dat zal wel verschillend zijn ten opzichte van mijn tours met andere bands, waar toch altijd ook veel Dream Theater fans in het publiek te vinden zijn. Dat is bij Avenged Sevenfold veel minder, het is meer een mainstream publiek.

De dood van James Sullivan is natuurlijk niet de enige tragische dood in de metalscene in de afgelopen periode, maar natuurlijk ook de dood van Ronnie James Dio, voor wie jullie tijdens een eerder optreden van Transatlantic zelfs nog een spontane jamsessie inbouwden. Wat is je meest opmerkelijke herinnering aan hem?

Tja, het is al honderden keren gezegd de afgelopen weken, door vrijwel iedereen, maar het is gewoon echt waar: Ronnie was een van de meest eerlijke, oprecht vriendelijke personen binnen de metal scene. En ik heb daar wel over nagedacht, dat vaak pas na iemands dood wordt erkend wat een vriendelijk persoon iemand was. Dat stemt me wel wat treurig, dat mensen normaliter niet snel zo’n aardige dingen over iemand zeggen terwijl die persoon nog leeft. En er zijn wel genoeg mensen binnen de industrie die gewoon oprecht aardig en eerlijk zijn. Maar terug naar Dio: hij was echt aardig. De paar keer dat we met Dream Theater met hem speelden, kwam hij altijd van tevoren even de kleedkamer in om iedereen gedag te zeggen. Dat doet niet iedere artiest. En natuurlijk staan zijn talent en zijn nalatenschap buiten discussie.

Je hebt eerder aangegeven dat je met Dream Theater slechts voor drie bands zou willen openen. Iron Maiden was daar ééntje van, en de andere twee?

Rush en Metallica. Dat zijn twee grote bands die ontzettend hebben beïnvloed. We hebben gelukkig al met veel andere grote bands getourd: met Yes, Deep Purple en nu Iron Maiden, maar met die twee nog niet. Dus we wachten op een telefoontje!

Ik heb nog een paar afsluitende vragen. Één vraag heeft te maken met het feit dat jullie zo vaak bekritiseerd worden omdat jullie zo technisch zouden zijn, waardoor het emotionele aspect verloren gaat. Een kritiek die ik overigens persoonlijk vrij raar vindt, zeker gezien de bij vlagen intens persoonlijke teksten op het nieuwe album. Is het niet voor jouw gevoel lastig om je op die manier bloot te geven, zoals in The Best Of Times?

Dat zijn eigenlijk twee vragen ineen. Met betrekking tot je vraag over de kritiek, zou ik zeggen: die mensen luisteren blijkbaar niet naar de juiste nummers van ons. Natuurlijk zijn er nummers die hartstikke technisch zijn, maar we hebben ook hele ingetogen, emotionele nummers. Je tweede vraag, over de persoonlijke teksten: ik heb altijd graag teksten geschreven over dingen uit mijn leven die mij bezig houden. Het is therapeutisch voor mij. Ik bedoel, ik heb nummers geschreven over mijn alcoholproblemen en het gevecht daartegen, ik heb een nummer geschreven over mijn vader die overleed, over mijn moeder die overleed, ik schrijf over mijn kinderen in Goodnight Kiss en over andere familieleden in Honour Thy Father. Ik heb er geen moeite mee om dat op papier te zetten. Het werkt therapeutisch voor mij om het op die manier uit mijn systeem te krijgen.

Dat geldt dus ook voor het moment waarop je de volledige AA-saga live zal spelen?

Ja, dat denk ik wel. Ik ben er nu tien jaar mee bezig en het was altijd het idee om de saga in zijn geheel live te spelen. Maar de juiste gelegenheid heeft zich nog niet voorgedaan.

Is dat niet ook vreemd, denk je? Je staat dan in feite een uur in de ‘spotlights’, en de cirkel is dan eindelijk afgesloten...

Nou ja, ik sta niet volledig in de spotlights. Natuurlijk zijn het mijn teksten, maar de muziek is natuurlijk van Dream Theater in zijn geheel. Daarbij komt dat het ook een conceptalbum is, alleen verspreid over meerdere albums. Dus het is ook volstrekt logisch om het in zijn geheel te spelen, omdat het van begin tot eind verteld dient te worden. Dus ik denk eigenlijk niet dat het vreemd zou zijn, maar juist heel natuurlijk.